Movies That Matter: Hope of de helletocht naar het Beloofde Continent

 

Maandag 2 februari 2015 vertoonde Movies That Matter Hope, de bekroonde eerste speelfilm van documentairemaker Boris Lojkine. De Nigeriaanse Hope en Kameroener Leonard worden door het lot bijeengebracht in hun gedeelde streven Europa te bereiken. Het koppel tegen wil en dank wordt zwaar beproefd. En dan moet de oversteek naar Europa nog beginnen...

 

Hope ontleent zijn overtuigingskracht in belangrijke mate aan het sterke spel van de vele niet-professionele acteurs. Ze spelen overtuigend hun eigen leven na. Dat leven treft de Leidse kijker, opgegroeid in wat mondiaal gezien nog altijd welvaartsstaat/ verzorgingsstaat Nederland mag heten, als snoeihard. De acteurs wekken echter niet de indruk dat zelf te vinden en lijken plezier in te scheppen in de artistieke duplicatie van hun werkelijkheid, een beetje zoals gangstarappers.

 

In een interview vertelt Lojkine dat hij zijn script dramatisch omgooide op basis van de input van zijn acteurs. Het is de levensechtheid van zijn film ten goede gekomen.

 

Is de helletocht om het Beloofde Continent te bereiken voldoende grond om Afrikaanse migranten vervolgens toe te laten? Die vraag kwam aan de orde in het nagesprek van onderzoeksjournaliste Sanne Terlingen - die zelf de vluchtroute van Eritreërs in kaart heeft gebracht (een stuk zwaarder dan de route in de film getoond, merkte ze op) - met Wilma Nijborg, directeur van Vluchtelingenwerk Zuid-Holland Noord, en Judith Quax, (documentair) fotografe die zich al jaren met dit onderwerp bezighoudt.

 

De vraag werd niet definitief beantwoord, het zou ook naïef zijn dat te verwachten. Nijborg benadrukte dat een getraumatiseerde jonge vrouw als Hope louter om fatsoensredenen opvang in het Westen verdient. "En wat als er duizenden, honderdduizenden Hope's Europa binnenkomen?", speelde Terlingen advocaat van de duivel. "Er zijn al duizenden Hope's in Europa", aldus Nijborg, "en sommige tweedejaarsstudenten ontmoeten ze" - zinspelend op betaalde seksuele contacten.

  

 Foto's Gerard van der Veer

 

Maar dit was niet de hoofdmoot van het nagesprek. Daarin lag het accent op de beweegredenen van Afrikanen. Dat blijkt een complex samenspel van krachten, waarvan sterke druk vanuit de (ruim gedefinieerde) 'familie' niet de minste is. Van krantenjongen naar miljonair is, als individualistische droom, niet Afrikaans. Quax toonde enkele beelden van een recente fotoserie. Hierin vertelt een Senegalees die al lang in Europa werkt, al die tijd gescheiden van zijn vrouw en familie, van zijn bestaan.

 

 

Nijborg zou de film zeer graag aan allerlei (op lokaal niveau) politiek bij de kwestie betrokken personen tonen, om meer begrip te kweken voor de achtergronden van veel (economische) migranten. Aansluitend op het verhaal van Quax zei ze dat de combinatie van de hachelijkheid - en daarmee hoge 'psychologische' kosten - van de reis, de hoge verwachtingen van de familie, en de strenge regelgeving in Europa, maken dat illegaal in Europa verblijvende arbeidsmigranten niet snel vrijwillig zullen terugkeren. Een coulanter wettelijk systeem, bijvoorbeeld met tijdelijke arbeidscontracten, zou het bestaan zowel voor ontvangende landen als migranten makkelijker maken. Zodat bijvoorbeeld de door Quax geportretteerde Senegalees zijn vrouw en familie vaker zou kunnen bezoeken.