amnestyleiden@gmail.com

Night of Silence: eergerelateerd geweld jegens man en vrouw

 Foto's: Gerard van der Veer, verslag Q&A Tabitha Mink

 

Maandag 28 april 2014 vertoonde Movies That Matter de speelfilm Night of Silence. van regisseur Reis Çelik, over een gearrangeerd huwelijk dat bloedwraak tussen families moet beëindigen. De twee hoofdpersonen verschillen zo'n vijftig jaar in leeftijd. We volgen ze tijdens de huwelijksnacht, die zich tergend langzaam voltrekt, tegen de achtergrond van de druk het dorp over enkele uren een rood bevlekt laken te moeten tonen. De ongemakkelijkheid van de tot elkaar veroordeelde hoofdpersonen is permanent voelbaar. De kersverse echtgenote wekt daarbij de indruk - of veinst zij dit? - niet precies te weten wat de finale van haar huwelijksdag geacht wordt te zijn.

 

 

Aanvankelijk lijkt de mannelijke hoofdpersoon in zijn sas met zo'n prachtige jonge bloem. Wie kan het hem kwalijk nemen, na twee keer lange perioden in de gevangenis te hebben doorgebracht, als gevolg van misdaden gepleegd omdat het moest, ter redding van de familie-eer? De eerste keer vermoordde hij zijn moeder, de tweede keer een oom. Maar allengs wordt duidelijk dat hij opnieuw in een situatie zit 'omdat het hoort'. Hij lijkt zichzelf op het eind als een slome duikelaar te ervaren.

 

Na afloop van de filmvertoning ging Joëlle Baijer van Movies That Matter Leiden in gesprek met twee inhoudsdeskundigen, Halima Yarba en Saniye Tezcan. Yarba, geboren in Nederland, werd zelf bij haar geboorte door haar vader aan een neef in Turkije beloofd en trad op haar achttiende daadwerkelijk met hem in het huwelijk, tijdens een zomervakantie. Ze keerden beide terug naar Nederland. Na zeventien jaar verliet ze hem en haar kinderen, in een existentiële noodsprong, daarbij de toorn van haar zeer agressieve vader trotserend, overigens met een Nederlandse getrouwd. Met haar vader heeft Yarba uiteindelijk het contact verbroken, met haar ex-man inmiddels een vriendschappelijke omgang. Haar kinderen ziet ze weer.

 

Yarba herkende sommige eigen ervaringen in de film. Zo was ze, net zoals de bruid in de film, niet aanwezig bij de voltrekking van het religieus huwelijk - haar vader ging in haar plaats. Ook de in de film getoonde traditie van het moeten tonen van het beslapen bruidskleed bij het ochtendgloren was onderdeel van haar huwelijksvoltrekking. Ze vond destijds al dat het eigenlijk niemand wat aanging. 

 

Saniye Tezcan, het tweede panellid, werkt voor de Stichting Kezban, genoemd naar de 29-jarige Turks-Nederlandse Kezban Vural die in 1999 door haar ex-man in Zwijndrecht werd vermoord, onder de ogen van hun jonge kinderen. De stichting is gespecialiseerd in het bespreekbaar maken van huiselijk en eergerelateerd geweld bij de allochtone doelgroep en in het adviseren van professionals in de hoek van zorg en welzijn. Ook voorziet men de overheid van advies op dit beleidsterrein.

 

 

Tezcan vertelde dat de huwbare leeftijd in Turkije sinds 2002 bij wet is verhoogd naar 17 jaar, maar uithuwelijking van kinderen op het platteland nog altijd voorkomt. De helft van de uitgehuwelijkte partners is analfabeet. Meisjes en vrouwen zijn in deze praktijk ruilwaar en kunnen de sociaal-economische positie van hun familie verbeteren of een bloedwraak teniet doen. De praktijk blijft overigens niet beperkt tot 'inheemse' vrouwen. Exacte cijfers ontbreken maar ook Nederlandse meisjes van bijvoorbeeld Turkse, Irakese en Afghaanse origine worden soms gedwongen in het land van herkomst te trouwen en daar achtergelaten.

 

Terzijde: Amnesty International (maar niet in Nederland) voert momenteel weer campagne op seksuele en reproductieve rechten en meldt de volgende feiten (zie ook de bijlage):

  • Het komend decennium trouwen wereldwijd waarschijnlijk 50 miljoen meisjes voor hun 15e verjaardag (UNFPA, The State of World Population 2013).
  • In 52 landen kunnen meisjes onder de 15 trouwen met ouderlijke toestemming (UNFPA, Marrying too young, end child marriage).
  • Zetten huidige trends zich door, dan stijgt het aantal kindhuwelijken tot 15 miljoen per jaar in 2030, een toename met 14 procent (UNFPA, Marrying too young, end child marriage).

In de film zie je dat vrouwen de traditie mee in stand houden. Tezcan meldde desgevraagd dat 80% van uitgehuwelijkte vrouwen op een bepaald moment medeplichtige wordt en eigen dochter(s) uithuwelijkt. Ze had wat informatiemateriaal meegenomen in het Turks en Nederlands, dat tips en adviezen bevat hoe vrouwen die zich in de gevarenzone bevinden zich kunnen wapenen.

 

Tezcan benadrukte overigens dat in een gedwongen huwelijk om een familievete te beslechten de man net zo goed slachtoffer is. Yarba sloot zich hierbij aan. Ze heeft recent een toneelstuk geschreven, gebaseerd op haar eigen ervaringen, waarin ook veel aandacht is voor de overwegingen en zorgen van de uithuwelijkende vader, die de eer van de familie hoog moet houden en daarop door de omgeving wordt aangesproken. In reacties na afloop van voorstellingen bleken aanwezige Turks-Nederlandse mannen dit te waarderen.

 

 

reportage over het toneelstuk van Halima Yarba

 

De oplossing voor deze vorm van eergerelateerd geweld ziet Tezcan in een mentaliteitsverandering. Op zich is niets mis met een wij-cultuur (waarvan hier sprake is) maar Tezcan riep vrouwen en meisjes op voor zichzelf op te komen en zich niet moreel verplicht te voelen te moeten instemmen met een gearrangeerd huwelijk.

 

Yarba, die elders benadrukt hoe moeilijk de keuze kan zijn je te onttrekken aan een gearrangeerd huwelijk, wees op ieders eigen verantwoordelijkheid. De eer van de familie kan ook al worden aangetast door roddel. Yarba vraagt bij optredens in het land vaak wanneer aanwezige bezoekers uit de doelgroep zelf voor het laatst een roddel over een ander hebben verteld.