amnestyleiden@gmail.com

Kinshasa Kids - Overleven op straat

 Foto's: Gerard van der Veer

 

Maandag 2 december 2013 vertoonde Movies That Matter de speelfilm Kinshasa Kids. Na afloop zorgde antropologe Julie Ndaya in gesprek met Joëlle Baijer van Movies That Matter voor verdieping.

 

Kinshasa Kids biedt een inkijkje in het geworstel van een groep kinderen, shegué (straatkinderen) genaamd, om zich staande houden in miljoenenstad Kinshasa. Ze zijn van huis verdreven na de beschuldiging heks te zijn.

 

De film combineert elementen van documentaire, videoclip (inclusief animaties) en speelfilm, al is het geen Hollywoodspeelfilm. De 'intrige', het 'verhaal', is mager en ook ontbreken uitgesproken hoofdrollen.

 

 

De beschuldiging van hekserij is geen fantasiegegeven maar beantwoordt aan de werkelijkheid. Het is de voornaamste reden waarom kinderen in Congo op straat belanden.

 

Maar, zoals meestal in de werkelijkheid, het is geen eenduidig verhaal. Julie Ndaya wees erop dat de film zelf al hint op de complexe achtergrond van hekserij-beschuldigingen. De door zijn moeder verstoten José (in de film) is kind uit een eerder huwelijk van haar man. Later in de film dreigt de zoon van een figurerende militair hetzelfde lot te ondergaan. De/een huidige vrouw van de militair vindt zich financieel onvoldoende door hem ondersteund, waardoor haar zieke zoon, ontsproten uit hun verbintenis, niet de gewenste medische zorg krijgt. Tot een keuze gedwongen, gaat eigen kroost voor.

 

 

Ook armoede is verborgen aanleiding om personen van bezetenheid/hekserij te beschuldigen. Een van de personages in de film, Django, is een oudere man met een handicap aan zijn onderbenen. Hij is in het bezit van een scootmobiel 'Congo Style', het is feitelijk een taxi. Volgens Ndaya zou hij in het echt, zodra zijn driewieler kapot gaat en hij geen reserves meer heeft, grote kans maken ook van hekserij beschuldigd te worden.

 

 

Foto van Pix4notes

 

De film toont hoe straatkinderen overleven door het doen van allerhande klusjes of via kleine diefstal. Meisjes lopen risico seksueel gemolesteerd te worden. In werkelijkheid, maar niet in de film, belandt een deel in de prostitutie. Een muzikale plotlijn, met relaxte rapper Bebson, zorgt voor een lichte toets in de film.

 

De politie is corrupt en roomt de verdiensten van de kinderen af. Ze zijn ook volwassenen graag ter wille, tegen een financiële wederdienst. Met zo'n dagelijkse realiteit verbaast het niet als een straatkind (in de film - maar de acteurs zijn echte straatkinderen) antwoordt op de vraag wat hij wil worden: "Politieagent. Of nee: politicus. Dan word ik rijk!".

 

Ndaya beaamde de realiteit van corruptie in Congo. Kinderen spiegelen zich aan wat ze zien. Ze zien dat politici rijk zijn. Die vormen hun enige inspiratiebron. Er zijn geen Congolese NGO's die bestrijding van corruptie tot doel hebben. Opkomende politici keren zich weleens tegen corruptie maar aan de macht verschillen ze niet van hun voorgangers. Er is veel belangstelling voor de grondstoffen van Congo, waaronder coltan.

 

Zou een betere (basis)opleiding voor kinderen een oplossing voor het probleem van straatkinderen kunnen zijn, vroeg Baijer. Natuurlijk zou dat verschil maken, meende Ndaya, maar snelle verandering is niet te verwachten. Ter illustratie vertelde ze over haar (Nederlandse) stichting Somba Manya, die zich beijvert kinderen van arme eenoudergezinnen de kans op onderwijs te bieden, door de kosten te betalen. Later bleek, in reactie op een vraag uit het publiek, Ndaya zelf in armoede geboren. Met hard werken en doorzetten heeft ze haar huidige positie bereikt.

 

Volgens Ndaya is vooral behoefte aan vakopleidingen, zoals in lassen, catering, timmeren. Op straat, zoals in de film te zien, drijven mensen allerlei handeltjes. Daarin zijn ze creatief. Maar omdat hun vaardigheden niet zijn ingebed in opleidingen of beroepsorganisaties, blijft het beperkt tot overleven. Het onderwijs zou moeten aansluiten op, en zich laten inspireren door, de al aanwezige vaardigheden van jongeren én op de behoeften van de omgeving. Dan kan de situatie volgens Ndaya van overleven naar leven gaan.

 

Ndaya doceert op de universiteit van Kinshasa. Daar wil iedereen advocaat of arts worden. Die beroepen hebben status maar er is onvoldoende werkgelegenheid. 

 

In het algemeen doen Congolezen het graag zelf. Op het filmaffiche rijdt Django op een verhard stuk weg. Ndaya kent dat weggedeelte. Het is aangelegd door Chinezen en Japanners. Een goed model voor ontwikkelingshulp, meent Ndaya: verbeter de infrastructuur, dan vinden Congolezen zelf wel manieren om de verruimde mogelijkheden te gelde te maken, werk te creëren.

 

[Een week later: de Human-documentaire Congo Business Case laat zien dat ook kleinmenselijkheid (jaloezie), gebrek aan moreel (gevoel van uitzichtloosheid) en gebrek aan morele ruggengraat (vatbaar zijn voor roddel) waardevolle initiatieven de nek om kunnen draaien. Nederlander Daniël Knoop en zijn Congolese partner Rosaire worden weinig coöperatief tegemoet getreden.

 

In een interview meldt Knoop dat het belangrijkste obstakel tijdens de drie jaar niet in beeld is gevangen: de constante obstructie door autoriteiten, tot en met het de accu uit zijn auto - vitaal onderdeel van zijn bedrijf - halen door de politie terwijl hij in de file staat, waarna hij hem terug kan/moet kopen.

 

Niet dat Knoop onbekend was met corruptie in Afrika. Maar teleurstelling was dat sommige Congolezen de voorspoed voor het grotere geheel opofferen aan hun eigenbelang. Het bedrijfje van Knoop werd (fiscaal) zo geplukt dat hij het niet kon voortzetten.

 

 

                                                 klik op de afbeelding en u wordt naar de documentaire geleid

 

Op een bepaald moment verzucht Knoop, duurzaamheidsapostel, na het vaststellen van het afbranden van nieuwe stukken bos, en na eerder te hebben vastgesteld dat de Congolezen door ontbossing op termijn zowel hun eigen onverharde, enige verbindingsweg alsook de vruchtbaarheid van hun grond op het spel zetten (wegspoelen vruchtbare bovenlaag na heftige regen), dat behoud van biodiversiteit hem uiteindelijk meer aan het hart gaat dan voortbestaan van de homo sapiens sapiens. Dit alles neemt niet weg dat zijn samenwerking met Rosaire een zeer intense en positieve ervaring was.]

 

Laatste verdienste van Kinshasa Kids volgens Ndaya is, dat hij is opgenomen in een volkswijk en niet in het rijke gedeelte van Kinshasa. In het rijke gedeelte zitten de expats en Heineken maar de volkswijken maken tachtig procent (schatte zij) van de stad uit. De film brengt de drukte en levendigheid van die wijken goed over. We zien drukke marktscènes en rijden mee in overvolle taxibusjes over onverharde straten, onveilig gemaakt door allerhande gammele bakken.

 

De weergoden - om in de sfeer te blijven - waren regisseur Marc-Henri Wajnberg gunstig gezind. De film bevat een esthetische scène van stormwind die onder parasols van marktstalletjes slaat, met de suggestie dat moeder natuur geeft en neemt, onverschillig tegenover het menselijk lot. Om het even wordt de markt omver geblazen.

 

  • Laatste wijziging november 2021.

  

Voer actie via je smartphone!

Wij op Social Media

FacebookTwitter

Onze activiteiten in vogelvlucht

In- en uitloggen vrijwilligers