amnestywgleiden@gmail.com

Polenmeldpunt in Libanon

  Foto's: Gerard van der Veer

 

Donderdag 28 november 2013 vertoonde de Studentengroep van Amnesty Leiden in samenwerking met HIKMA, de studievereniging van studenten Midden-Oostenstudies en Islamologie, de documentaire Bread & Iron, in aanwezigheid van de maakster.

 

De film zorgt voor een schok der herkenning. Precies dezelfde geluiden als we in Nederland horen over arbeidsmigranten, ook daar vaak het werk verrichtend waarvoor Nederlanders de neus ophalen, ook daar vaak uitgebuit, gehuisvest onder erbarmelijke omstandigheden, precies die geluiden horen we in de film over Syriërs werkzaam in de bouw in Libanon.

 

En natuurlijk vallen de Syrische gastarbeiders - ze werken feitelijk op een visum voor zes maanden, waarna ze vaak 1 voet over de Syrische grens zetten, hun visum verlengen en na 1 uur terugkeren, Syrië is voor sommigen niet veilig daar ze uit het leger gevlucht zijn - natuurlijk vallen ook de Syrische gastarbeiders de inheemse vrouwen lastig.

 

Om deze laatste beschuldiging te ontzenuwen was het goed dat Dareen Hasan, de maakster van de film, aanwezig was. Zij leefde gedurende lange tijd van dag tot dag mee met de mannen en filmde letterlijk op de bouwsteiger. Ze belandde in Beiroet toen ze zelf Syrië ontvluchtte, na de opstand.

 

Vanuit haar raam in haar kleine woning in Beiroet zag ze de mannen werken, dag na dag, en zag hun behandeling op straat. Smaakvol gekleed viel haar zelf een andere behandeling ten deel. Een personage in een, in heel het Midden-Oosten geliefde, televisieserie heeft het stereotype helpen verbreiden dat Syrische vrouwen hun echtgenoot vertroetelen, sexy woordjes fluisterend, en goed kunnen koken. Dit wordt door velen gewaardeerd.

 

Het duurde een maand voor de arbeiders het met haar aandurfden (met toch als waarschuwing: "Als je iets slechts doet, zal God je ervoor straffen"). Eerst dachten de mannen dat ze voor het regime van Assad werkte. Ze won hun vertrouwen door terug te komen en door eten voor ze klaar te maken. Eenmaal aanvaard, werden haar bezoeken zeer gewaardeerd en werd ze zelfs mobiel gebeld als ze niet kwam (Hasan sprak over haar "gedeprimeerdheid" soms). De mannen leefden zeer geïsoleerd. Maar 'politiek' was voor velen als gespreksonderwerp nog steeds taboe. Men onthulde soms 'christen' of 'soenniet' te zijn en dat het leven goed was geweest. Hasan meende dan hun angst te voelen.

 

Hasan is kunstenares maar had nog nooit een film gemaakt. Zonder budget, en met gratis medewerking van een Syrische componist en een beroemde Syrische muzikant, zijn film en soundtrack tot stand gekomen. De documentaire heeft inmiddels een prijs gewonnen en is op dit moment genomineerd voor een aantal andere.

 

 

In de film klagen Libanese moeders en jonge vrouwen over de Syrische arbeiders, op het eerste gezicht overtuigend. Ze misdragen zich op zondag. Eén moeder draagt pepperspray en een elektrisch stroomstootapparaat bij zich, je moet wel.

 

De beelden blijken afkomstig uit een reportage van MTV. Volgens Hasan is het stemmingmakerij. In werkelijkheid wagen de Syrische mannen zich zelden buitenshuis, vanwege de vooroordelen, hun lage status - vele lopen met hun hoofd naar beneden - en de bijbehorende risico's. Daarnaast zijn de vrouwen in Beiroet zeer zelfbewust. Zelfs de mannen in Beiroet, aldus Hasan, bedenken zich drie keer voor ze een vrouw aanspreken, laat staan Syrische mannen. De mannen drinken zondags thee of zingen op het dak (ze verboden filmopnames - alsof dat dan te intiem was).

 

 

De film laat de kijker niet onberoerd. Sommige mannen werken al vijftien jaar in Beiroet maar hebben niets opgebouwd, geen geld opzij kunnen leggen. 'Ik kan zelfs de luiers van mijn zoontje niet betalen' zegt een van hen. Een jonge knul, gevraagd naar zijn dromen, moet het antwoord schuldig blijven; hij werkt en stuurt geld naar zijn vader. Ook voor meisjes/liefde is in zijn leven geen plek. Hij is bang voor hen en, bovendien: wie wil nu iemand zonder perspectieven zoals hij? Hasan vertelt dat hij na de opnames van een steiger is gestort en zes maanden in het ziekenhuis heeft gelegen.

 

 

Verinnerlijkte zelfverwerping, zoals bij deze jonge knul, is vaker in de film te zien, afgewisseld met strijdbaarder geluiden, vaak de klacht dat iedereen slechts het eigenbelang najaagt, geen partij uitgezonderd. Maar een gewaarschuwd mens telt voor twee. Vaak genoeg worden Syrische arbeiders in elkaar geslagen, waarna ze hun karige salaris ook nog moeten uitgeven aan medische onkosten. Daarom werkt een van hen - een van de meer strijdbare mannen, die de strijd echter opgeeft en terug naar Syrië wil - altijd gewillig mee als hij wordt aangehouden en om zijn portefeuille gevraagd. Die is wijselijk leeg. Maar zo voorkomt hij mishandeling.

 

Zelfs van het thuisfront is de liefde karig. " 'Wat heb je verdiend?' is de eerste vraag", zegt een man, "Niet 'Wat heb je gegeten?' ", daarmee verwijzend naar hun armoede. De film toont seconden lang een man die een sinaasappel eet - zijn hele maaltijd, licht Hasan toe. Sommige arbeiders besparen op hun voeding, om meer geld naar 'huis' te kunnen sturen. Die zelfopoffering - hoe slecht het hun ook lukt hun familie te onderhouden - lijkt hun daar echter geen ereplaats op te leveren.

 

 

De een rookt in zijn vrije tijd om niet te hoeven denken, de andere werkt om gedachten aan zelfmoord van zich af te houden. Kleine pregnante fragmenten, door Hasan ontfutseld in een reeks van bezoeken. Doorgaans zwegen de mannen. 

 

Velen keerden op enig moment na het maken van de film terug naar Syrië en sloten zich aan bij een van de verzetsgroepen tegen Assad, meldt Hasan.

 

Haar documentaire heeft volgens Hasan een bijdrage geleverd aan het doorbreken van de stilte rond de slechte behandeling van Syrische arbeidsmigranten in Libanon. Het probleem speelde al tien jaar, nu wijdt Al Akhbar, een belangrijke, relatief onafhankelijke, progressieve krant [gespleten geraakt in 2012 door verschillende posities tegenover Assad], er artikelen aan.

 

Er zijn meer lichtpuntjes. In Libanon zetten activisten zich nu in voor Syrische arbeidsmigranten en arbeidsmigranten ongeacht herkomst. Kort geleden ontdekte Hasan tijdens een conferentie in Nederland dat ook sommige NGO's opkomen voor de Syrische arbeidsmigranten. En er zijn in Libanon ook antidiscriminatie-initiatieven.

 

Toch is er weinig reden tot vreugde. Veel Syriërs in Beiroet staan op dit moment hun organen af, als manier om aan de kost te komen. Anderen - mannen en vrouwen - belanden in de prostitutie. Bread & Iron eindigt met 'To be continued...' en dit is een van de thema's die Hasan in dit gehoopt vervolg wil oppakken.

 

           De laatste twee foto's zijn gemaakt door Uzoma Onwudiegwu van de studentengroep van Amnesty Leiden

  • Laatste wijziging juni 2017.

  

Voer actie via je smartphone!

Wij op Social Media

FacebookTwitter

Onze activiteiten in vogelvlucht

In- en uitloggen vrijwilligers