amnestywgleiden@gmail.com

'A Good Wife' of: zorgzame vrouw wint aan morele senioriteit

Hoofdpersoon Milena in een still uit 'A Good Wife' Foto's: Gerard van der Veer

 

Maandag 10 april 2017 vertoonde Movies That Matter on Tour in het Kijkhuis de speelfilm A Good Wife van regisseur Mirjana Karanović, behalve regisseur ook indrukwekkend vertolkster van titelpersonage Milena. Die treffen we bij aanvang aan als iets te weinig gewaardeerde maar tevreden redderende moeder en echtgenote in een welgestelde buitenwijk van Belgrado.

 

Milena's ogenschijnlijk rimpelloze bestaan wordt opgeschrikt door wat lijkt op een knobbeltje in haar linkerborst, terloops geconstateerd tijdens een medisch consult om een andere reden. Milena moet voor foto's naar het ziekenhuis. Ze verzwijgt dit voor iedereen.

 

Een tweede schok volgt tijdens de Grote Schoonmaakbeurt waarmee ze de eerste schok probeert te ontkennen/verwerken. Milena stuit op een videoband met beelden van haar gezin, zo een vijftien jaar terug. Even droomt ze weg bij de toverbeelden uit de inmiddels overjarige videospeler.

 

Als Milena zich opmaakt om de band stop te zetten, maakt de sneeuw na het afgebeeld familiegeluk onverwacht plaats voor nieuwe beelden. De homevideo lijkt opgenomen over ouder materiaal heen of dezelfde band benut voor een ander staaltje huisvlijt.

 

Milena ziet Vlada in scènes die opgenomen moeten zijn tijdens de Joegoslavische burgeroorlog van de jaren negentig. De aanblik is niet prettig. Vlada heeft een leidende rol, zoals hij dat ook nu heeft onder zijn mannelijke kennissen, die ook in de clip te zien zijn. Milena onderbreekt de tape maar later kijkt ze hem af. Vlada en zijn team executeren ongewapende mannen. Hun begeleidend commentaar is ongevoelig.

 

Ook hierover praat Milena met niemand. Maar nadien ziet Milena plots scherper dan voorheen de nawerking van de burgeroorlog in het heden, ook in hun huidige vriendenkring van oud-soldaten of wat ze ook waren van Vlada. En moet ze zich vragen stellen over haar geliefde Vlada - en zichzelf.

 

Van harte gaat het niet. Net zoals de idee van borstkanker probeert Milena ook de werkelijkheid van Vlada's optreden van zich af te houden. "Op het eind komt alles goed" roept ze enkele keren, maar in toenemende mate tegen zichzelf, lijkt het, en in toenemende mate voorzien van een vraagteken.

 

Milena's plezier in het iedereen naar de zin maken krijgt dan trekken van een vrouw die wil dat een sprookje niet eindigt. Maar de bodem houdt niet.

 

Over wat 'een goede echtgenote' geacht wordt te zijn, kan men van mening verschillen. Milena wordt inmiddels gekweld door een andere vraag: wat betaamt 'een goede burger'?

 

Het publiek waardeerde de film met een 8,1.

 

Vragensteller uit het poubliek Movies That Matter on Tour-moderator Mike de Windt en gast/expert historicus Koen Kluessien

 

Na afloop ging MTM-moderator Mike de Windt in gesprek met Koen Kluessien, als onderzoeker verbonden aan het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Kluessien heeft een master in Genocide- en Holocauststudies en specialiseerde zich tijdens zijn studie geschiedenis in het hoe van de ontkenning van de genocide van Srebrenica (1995) door Servische politici.

 

De beelden op de videotape in de film vertoonden overeenkomst met de geruchtmakende Scorpio-tape, vertelde hij. Executies door de Scorpio-militie, op die tape te zien, werden als bewijsmateriaal ingebracht tijdens de rechtszaak tegen oud-president Milošević in Den Haag.

 

De zittingen van dat Joegoslaviëtribunaal werden in Servië dagelijks op tv gevolgd. Voor veel Serviërs was het confronterend om te zien dat Serviërs ongewapende mensen doodden. Overigens wistensommigen dat al lang: morbide detail in Kluessiens verhaal was dat de Scorpio-tape een tijd lang bij videozaken in Servië te huur was.

 

Evenmin maakte openbaar worden van die tape een einde aan het voor Serviërs gunstig interpreteren van standen van zaken. Verdachte Milošević droeg daaraan het zijne bij: hij wist dat zijn proces in Servië op de voet gevolgd werd en stemde zijn opmerkingen af op zijn thuispubliek.

 

 

Historische beelden van de Scorpio-tape, zoals getoond tijdens het Joegoslaviëtribunaal

 

Kluessien vertelde dat de politiek in Servië bewust paramilitaire milities zoals Scorpio inzette, waarvan de leden geregeld een criminele achtergrond hadden. Een berucht voorbeeld is Arkan. Zijn 'Tijgers' hielden huis.

 

Dat milities hun optreden filmden was overigens ongebruikelijk. Wel in overeenstemming met het gebruikelijke optreden van milities is dat de fictieve maker van de beelden in de film daaroe een opdracht krijgt. Milities zorgden ervoor dat ieder militielid een moord pleegde of anderszins medeplichtig werd gemaakt.

 

De Windt verkende in zijn Q&A één thema van meerde kanten: hoe gaat ontkenning van gepleegde misdaden in zijn werk en hoe zo een 'samenzwering van stilzwijgen' te doorbreken? Kluessien verwees in zijn antwoord onder andere naar de door Gregory Stanton onderscheiden tien fasen van genocide.

 

Stanton merkt ook op dat mensen in een aparte toestand kunnen verkeren van 'tegelijk weten en niet-weten', vergelijkbaar met hoe Roodkapje op het eind van het naar haar vernoemde sprookje tegen 'oma in bed' spreekt. Schadelijk gevolg van de ontkenning en straffeloosheid van genocide (overigens een andere misdaad dan de 'misdaden tegen de menselijkheid' waarvan bij Vlada en zijn collega's sprake is) is dat het sterke voorspeller is van een nieuwe genocide.

 

Meerdere vragenstellers uit het publiek legden de relatie met het Nederlands militair optreden in Indië, de zogenaamde 'politionele acties'. Die dateren van langer geleden dan de Joegoslavische burgeroorlog, maar zelfs dit jaar nog kon een studie ernaar, De brandende kampongs van generaal Spoor, schokken en dus verrassen. Volgens sommige recensenten was deze studie het eerste grondige onderzoek, na eerdere speldenprikken (zoals in 1969). Zeer lang hielden politiek, soldaten en burgerij de mythe van een verantwoord Nederlands optreden in stand. Net zoals Vlada en Milena dingen rechtpraten - rechtpraatten.

 

Beeld van de zaal, met links een vrouw die een vraag stelt